Эколагі зноў заклапаціліся лёсам беларускіх балотаў. Падаражаў, расейскі газ штурхае дзяржава на выкарыстанне мясцовых крыніц энергіі. У прыватнасці, намеснік прэм'ер-міністра Уладзімір Сямашка нядаўна заявіў, што ў бліжэйшыя пяць гадоў надыходзіць залатая эра для торфабрыкетнага прадпрыемстваў Беларусі, і здабычу торфу плануецца павялічыць у два разы.

Беларускія балоты пад пагрозай - залатая эра для торфабрыкетнага прадпрыемстваў

Яшчэ адным падставай для павелічэння аб'ёмаў здабычы торфу стала нарошчванне магутнасцей беларускіх цэментных заводаў, для работы якіх вырашана выкарыстоўваць торф. Выходзіць, што беларускія балоты, толькі нядаўна пачалі аднаўляцца пасля часоў "вялікай" меліярацыі 1980-х, зноў прапаноўваюць асушваць. Але на гэты раз апынулася, што асушваць ужо няма чаго. Як распавёў вядучы навуковы супрацоўнік Навукова-практычнага цэнтра па біярэсурсах Нацыянальнай акадэміі навук Аляксандр Казулін, практычна ўсе буйныя балоты Беларусі знаходзяцца на асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях (ААПТ) - заказніках "Выганашчанскае" і "Асвейскі", у нацыянальным парку "Прыпяцкі", на якіх , натуральна, забароненыя асушванне і здабыча торфу. Астатняй тарфяной запас Беларусі раззасяроджаныя па дробных балотца, раскіданым па ўсёй краіне. Таму, каб здабычу ўсё-ткі можна было ажыццяўляць, неабходна скасаваць ахоўныя тэрыторыі, адзначыў спецыяліст. Паводле яго слоў, у Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя ўжо паступілі распараджэння Савета міністраў аб стварэнні спецыяльнага нарматыўнага акту для скасавання ААПТ і азначэнні тэрыторый, на якіх здабыча торфу магчымая ўжо зараз. Аднак міністэрства заключыла, што падыходных радовішчаў няма, а павелічэнне распрацоўванага фонду магчыма толькі за кошт сельскагаспадарчых тарфяных земляў альбо за кошт ахоўных тэрыторый. У заказніку "Выганашчанскае", да прыкладу, прапануюць адну частку балота "адрэзаць", здабыць торф, а іншую пакінуць у натуральным стане, аднак Аляксандр Казулін не ўхваляе такі падыход. Ён адзначае, што для захавання некранутай частцы балота неабходна прымяняць складаную інжынерную канструкцыю, інакш увесь вадаём будзе губячы.

Альтэрнатывай торфу навукоўцы лічаць траву і пестыцыды

На думку Казуліна, прадпрыемствы ў Беларусі трэба перакладаць не на спальванне торфу, а на выкарыстанне аднаўляльных крыніц энергіі, якія маюцца на тых жа балотах. Эколяг распавёў, што ў Беларусі ўжо асвойваюць выкарыстанне ў якасці крыніцы энергіі балотнай расліннасці (чарота, мячэўніка, асакі). У скошаную з балота біямасу дадаюць торф і фармуюць паліўныя брыкеты. Прадуктыўнасць такіх пелет "проста велізарная", кажа Казулін, да таго ж для іх вытворчасці неабходна значна менш торфу, ды і "трава" на балоце расце ўвесь час, а не па міліметры ў год, як торф. Акрамя таго, замест торфу ў пелеты можна дадаваць і пілавінне. Аднак вытворчасцю экалагічных брыкетаў ў Беларусі займаюцца пакуль толькі прадпрымальнікі, дзяржава такі падыход не падтрымлівае. "Адну тону пелет з расліннасці і пілавіння прадаюць за сто еўра. Лічыцца, што прадпрыемствы атрымліваюць 50% прыбытку", - распавёў Казулін. Па дадзеных вучонага, пры выкарыстанні альтэрнатыўнай энергіі ў цэлым біямаса складае 6,5% у ЗША, 6% - у Кітаі, 5,7% - у ЕС (да 2015 года плануецца давесці да 20%). У Беларусі ж некаторыя прадпрыемствы праяўляюць ініцыятыву і самі ўкараняюць выкарыстанне біямасы - напрыклад, драўняныя адходы, аднак пасля загаду "зверху" проста вымушаныя пераходзіць на торф, распавёў спецыяліст. Нацыянальны каардынатар Праграмы малых грантаў Глабальнага экалагічнага фонду ў Беларусі Аляксандр Леўчанка распавёў, што яшчэ ў 1997 годзе на цэментных заводах прапаноўвалася спальваць адпрацаваныя пестыцыды і вырашаць такім чынам адразу дзве праблемы - эканоміць паліва і пазбаўляцца ад шкодных хімікатаў. "У 2000 годзе на адным з падобных заводаў у Нарвегіі эканомілі да 30% паліва за кошт спальвання адходаў і збіраліся давесці гэты паказчык да 50%", - расказаў спецыяліст. Па словах Леўчанка, заводы эканомілі на паліве і дадаткова атрымлівалі грошы за спальванне адходаў, у той час як у нас велізарныя сродкі трацяцца на пахаванне хімікатаў. Аднак беларускі ўрад у той час такі метад не адобрыў, спаслаўшыся на атрутныя выкіды і да т.п. Дарэчы, цяпер гэтыя адходы пахаваны ў Гродзенскай вобласці і будуць вывезены для знішчэння ў адну з еўрапейскіх краін.

Хто абараняе беларускае балота?

Па словах старэйшага навуковага супрацоўніка Інстытута прыродакарыстання НАН Беларусі Ніны Тановицкой, афіцыйныя дадзеныя абвяшчаюць, што ў Беларусі каля 1400 тыс. гектараў балотаў, аднак касмічныя здымкі паказалі, што ў натуральным стане захавалася толькі 860 тыс. гектараў, з іх усяго 40% знаходзяцца ў добрым стане, у астатніх балот парушаны гідралагічны рэжым. Ва ўпраўленні біялагічнай і ландшафтнай разнастайнасці Мінпрыроды нагадваюць, што здабыча торфу на тэрыторыях заказнікаў і запаведнікаў забароненая. Па словах намесніка начальніка ўпраўлення Наталлі Жаркиной, у Беларусі ёсць дзяржпраграма развіцця асабліва ахоўных прыродных тэрыторый, а ў Нацыянальнай стратэгіі бяспекі ўстаноўлена, што плошча ААПТ павінна быць не менш за 8%, хаця ў сапраўдны момант яна складае 7,8%. Акрамя таго, Беларусь з'яўляецца бокам Рамсарскай канвенцыі аб захаванні водна-балотных угоддзяў і Канвенцыі аб біяразнастайнасці. Будзем спадзявацца, што гэтыя дакументы не дадуць загубіць беларускія вады. Абаронай беларускай прыроды займаюцца і міжнародныя экалагічныя арганізацыі. Пры іх падтрымцы грамадская арганізацыя "Ахова птушак Бацькаўшчыны" рэалізуе ў Беларусі праект "Клімат і біяразнастайнасць", у рамках якога ажыццяўляецца аднаўленне больш за 14 тыс. гектараў дэградаваных тарфяных балот. Праект таксама накіраваны на скарачэнне выкідаў парніковых газаў і захаванне біяразнастайнасці. У рамках праграмы да канца лета ў заказніку "Спораўскі" плануецца запусціць вытворчасць паліўных Брык